Kuyumculukta karar alma uzun yıllar boyunca belirli reflekslerle yürüdü. Ayar belliydi, gram belliydi, fiyat belliydi. Bu üçlü çoğu zaman karar vermek için yeterliydi.
Bugün aynı çerçeve çalışmıyor.
Çünkü piyasa değişti. Ama asıl önemlisi, yanlış kararın maliyeti hızlandı.
Bu yüzden kuyumculukta karar alma süreci sessiz ama köklü biçimde yeniden şekilleniyor.
Fiyat Artık Karar Değil, Sinyal Üretiyor
Eskiden fiyat, doğrudan karar üreten bir referanstı. Bugün ise daha çok bir uyarı sinyali.
Aynı fiyat seviyesinde:
– biri rahat bozulur, – biri bekler, – biri pazarlık görür, – biri kilitlenir.
Bu durum şunu gösterir:
Fiyat tek başına “al” ya da “alma” demiyor. “Dikkat et” diyor.
Karar artık fiyat üzerinden değil, fiyatın hangi koşulda bozulacağı üzerinden kuruluyor.
Likidite Varsayım Olmaktan Çıktı
Bir dönem “altın her zaman bozulur” düşüncesi güvenliydi. Bugün bu düşünce risklidir.
Çünkü likidite artık genel bir kabul değil; ürüne, zamana ve talebe bağlı bir davranış.
Bu gerçek, karar sürecini kökten değiştirir.
Artık soru şudur:
“Bu ne kadar eder?” değil, “Bu nasıl bozulur?”
Karar, sonuca göre değil; süreçteki olasılıklara göre verilir.
İşçilik Karar Mekanizmasının Merkezine Oturdu
İşçilik eskiden otomatik bir artıydı. Bugün koşullu bir unsurdur.
Hızlanan piyasada işçilik:
– satış süresini uzatabilir, – pazarlık baskısını artırabilir, – bozdurmada geri dönmeyebilir.
Bu nedenle karar alma süreci değişti:
“Güzel mi?” sorusu, “Geri döner mi?” sorusuna dönüştü.
Estetik hâlâ değerlidir. Ama karar, estetikten çok sonuç üzerinden verilir.
Bilginin Raf Ömrü Kararı Etkiliyor
Bir zamanlar öğrenilen bilgiler uzun süre çalışırdı. Bugün aynı bilgi, güncellenmezse risk üretir.
Bu nedenle karar süreci artık şuna dayanıyor:
“Bu bilgi hâlâ geçerli mi?”
Yanlış bilgi değil; geç kalan bilgi zarar yazdırır.
Kuyumcu artık karar verirken sadece bildiğini değil, bildiğinin ne zaman öğrenildiğini de sorgulamak zorundadır.
Tecrübe Yeniden Tanımlanıyor
Tecrübe hâlâ mesleğin temelidir. Ama tek başına yeterli değildir.
Güncellenmeyen tecrübe, alışkanlığa dönüşür.
Alışkanlık ise şu cümlelerle kendini ele verir:
“Bu ürün her zaman gider.” “Bu ayar sorun çıkarmaz.” “Bu işçilik kabul görür.”
Yeni piyasa gerçekleri, bu cümleleri karar kolaylaştırıcı olmaktan çıkarıyor.
Karar süreci artık tecrübeyi:
– sorgulayan, – test eden, – gerektiğinde askıya alan
bir yapı ister.
Sezgi Yalnız Bırakılmıyor
Sezgi kuyumculukta hâlâ değerlidir. Ama artık tek başına karar verdirmez.
Yeni karar yapısında sezgi:
– şüpheyi başlatır, – dikkati toplar, – riski işaret eder.
Kararın kendisi ise:
– güncel bilgi, – ölçüm disiplini, – ürün davranışı
ile birlikte şekillenir.
Sezgi yön gösterir. Sınırı bilgi çizer.
Karar Hızı Değil, Karar Tutarlılığı Öne Çıkıyor
Hızlanan piyasa hızlı karar vermeyi teşvik eder. Ama güçlü kuyumcu, hızdan çok tutarlılıkla ilgilenir.
Aynı koşullar tekrar oluştuğunda aynı kararı verebilmek, bugünün en önemli mesleki gücüdür.
Bu da ancak yeniden şekillenmiş bir karar süreciyle mümkündür.
En Büyük Yanılgı
“Piyasa çok karışık, artık sağlıklı karar verilmiyor.”
Piyasa karışık değil. Daha seçici.
Bu seçicilik, hazırlığı olmayanı zorlar; hazırlığı olanı netleştirir.
Kuyumculukta karar alma süreci yeniden şekilleniyor çünkü:
– fiyat hızlandı, – likidite koşullu hâle geldi, – bilgi daha hızlı eskidi, – alışkanlıklar risk üretmeye başladı.
Bu ortamda güçlü kalan kuyumcu:
– refleksle değil, – varsayımla değil,
bilinçli bir karar mimarisiyle hareket edendir.
Kararı hızlandırmakta değil, kararı sağlamlaştırmakta.
