Kuyumculukta hız, çoğu zaman ustalıkla karıştırılır. Piyasa akışı hızlandıkça “çabuk davranan kazanır” algısı güçlenir. Oysa hız tek başına avantaj değildir. Kontrolsüz hız, özellikle altın gibi hata toleransı düşük bir alanda, sessiz ama kalıcı zararlar üretir. Zarar çoğu zaman anında görünmez; sonradan ortaya çıkar.
Hızlı karar vermenin zarar ürettiği başlıca anlar şunlardır:
1) Bağlam Kurulmadan Karar Alındığında
Fiyat hareketini görmek, bağlamı görmek değildir.
Kur, talep, ürün tipi, işçilik, likidite ve zamanlama birlikte okunmadan verilen hızlı karar; doğru fiyatla bile yanlış sonuç üretebilir. Buradaki zarar, eksik resme bakmaktan doğar.
2) Müşteri Baskısı Kararı Yönettiğinde
“Şimdi alalım”, “hemen satalım”, “kaçırmayalım” baskısı altında hızlanmak; sınırları gevşetir. Uygun olmayan talebe hızlı “evet” demek, kısa vadede memnuniyet; uzun vadede itibar ve güven kaybı doğurur.
3) Rutin İşlemler Otomatiğe Bağlandığında
En tanıdık işlemler en az sorgulananlardır. Hız, burada kontrolü atlatır.
Küçük bir kontrolün atlanması; gramaj, işçilik, kayıt ya da zamanlama hatası olarak geri döner. Zararın kaynağı hız değil; otomatikleşmedir.
4) Bilgi Gürültüsü Karar Sinyali Sanıldığında
Ekranlar, yorumlar ve söylentiler hız hissini artırır. Her bilgi işlem çağrısı değildir. Gürültüyü ayıklamadan hızlanmak, gereksiz işlem üretir. Gereksiz işlem de maliyet ve risk demektir.
5) “Sonra Düzeltiriz” Düşüncesiyle Hareket Edildiğinde
Altın ticaretinde birçok karar ilk anda iz bırakır.
Hızla yapılan ve ertelenen düzeltmeler çoğu zaman mümkün olmaz. Zarar, geri dönüş alanı kalmamasından kaynaklanır.
6) Kısa Vadeli Kazanç Uzun Vadeli Değerin Önüne Geçtiğinde
Hızlı kararlar, hızlı kazanç vaadi taşır. Ancak açıklanabilirlik, kayıt ve tutarlılık zayıfladığında; bugün kazanılan, yarın bedel üretir. Zarar parasal olmaktan çok itibarî olur.
7) Tecrübe Sorgulanmadan Reflekse Dönüştüğünde
Tecrübe hız kazandırır; ama test edilmezse körleştirir.
“Yıllardır böyle” refleksiyle hızlanmak, değişen koşulları ıskalar. Zararın nedeni bilgisizlik değil; güncellenmeyen bilgidir.
Ne Zaman Hız Avantaja Dönüşür?
Hız, ancak şu koşullarda avantajdır:
- Bağlam netse
- Sınırlar çizilmişse
- Kontrol adımları kısaltılmış ama atlanmamışsa
- Karar gerekçesi açıklanabiliyorsa
- Geri dönüş alanı hesaplanmışsa
Bu durumda hız, kontrollü hız olur.
Kuyumculukta hızlı karar vermek, şu anlarda zarar üretir:
- düşünme atlandığında,
- kontrol ertelendiğinde,
- baskı yönettiğinde,
- gürültü sinyal sanıldığında,
- kısa vade uzun vadeyi yendiğinde.
Gerçek ustalık, her an hızlı olmak değil; doğru yerde yavaşlayabilmektir.
Altın mesleğinde fark, hızla değil; hızı yönetebilme becerisiyle oluşur.
