Kuyumculukta en sık duyulan cümlelerden biri şudur: “Herkes böyle yapıyor.”
Bu ifade çoğu zaman bir açıklama değil, sorgulamayı durdurma refleksidir. Peki gerçekten herkes böyle yapıyor mu? Daha önemlisi: Herkesin yaptığı şey, doğru olmak zorunda mı?
Bu sorunun cevabı, mesleğin bugün neden daha kırılgan ve tartışmalı hale geldiğini de açıklar.
“Herkes Böyle Yapıyor” Ne İşe Yarar?
Bu cümle çoğu zaman üç işlev görür:
- Sorumluluğu dağıtır
Karar bireysel olmaktan çıkar, kolektif hale getirilir. Yanlış olursa kimse tek başına sorumlu değildir. - Açıklama ihtiyacını ortadan kaldırır
“Neden böyle?” sorusunun yerine “çünkü herkes böyle” cevabı konur. - Hız kazandırır
Sorgulamak zaman alır. Bu cümle, durmadan devam etmeyi sağlar.
Ancak bu üç avantajın ortak bir bedeli vardır: mesleki körlük.
Yaygın Olmak = Doğru Olmak mı?
Kuyumculukta pek çok uygulama yaygındır ama bu onları otomatik olarak doğru yapmaz.
- Uzun süredir uygulanıyor olabilir
- Piyasada sık görülüyor olabilir
- Kimse itiraz etmiyor olabilir
Bunların hiçbiri tek başına doğruluk kriteri değildir.
Meslekte pek çok riskli alışkanlık tam da bu yüzden yıllarca fark edilmeden sürer. Ta ki bir gün koşullar değişene kadar.
Bu Cümle En Çok Nerelerde Kullanılır?
“Herkes böyle yapıyor” ifadesi genellikle şu alanlarda ortaya çıkar:
- Kayıt ve belge eksikliklerinde
- Hızlı alım-satım reflekslerinde
- Sözlü anlaşmaların yazıya dökülmemesinde
- Kontrol atlanan rutin işlemlerde
- Fiyatlama ve zamanlama baskısında
Dikkat ederseniz bu alanların ortak özelliği şudur:
Hatanın hemen görünmemesi.
Asıl Tehlike: Sessiz Standart Düşüşü
Bu cümle tek başına büyük bir hata üretmeyebilir.
Ama tekrarlandıkça şu sonucu doğurur:
- Standartlar yavaş yavaş aşağı iner
- Doğru ile “idare eder” arasındaki çizgi silinir
- Meslek, bilinçli tercihlerle değil alışkanlıklarla yürür
Bu düşüş gürültülü olmaz.
Kimse “şimdi yanlış yapıyoruz” demez.
Ama bir noktadan sonra geri dönmek zorlaşır.
“Herkes” Kimdir?
Bu da çoğu zaman belirsizdir.
- Kim bu herkes?
- Aynı riskleri mi taşıyorlar?
- Aynı ölçek, aynı müşteri profili, aynı sorumluluk mu?
Çoğu zaman “herkes” dediğimiz şey, yakın çevrede gözlenen birkaç örnekten ibarettir. Oysa meslekte doğru; çoğunlukla değil, bağlama göre belirlenir.
Profesyonel Duruş Nerede Ayrışır?
Profesyonel duruş tam bu noktada ortaya çıkar.
- Herkesin yaptığını otomatik kabul etmek yerine
- “Bu benim için, bu koşulda, bu sonuçlarıyla doğru mu?” sorusunu sormak
Bu soru sorulmaya başlandığında meslek ikiye ayrılır:
- Akışa kapılanlar
- Akışı yönetenler
Fark burada oluşur.
Doğru Her Zaman Popüler Değildir
Kuyumculukta doğru olan şey çoğu zaman:
- Daha yavaştır
- Daha az kazandırıyor gibi görünür
- Daha fazla açıklama gerektirir
- Daha fazla disiplin ister
Bu yüzden kalabalık tarafından hemen benimsenmez.
Ama uzun vadede en az sürpriz üreten yol her zaman burasıdır.
“Herkes böyle yapıyor” cümlesi meslekte bir güvence değildir.
Çoğu zaman bir uyarı işaretidir.
Doğruyu belirleyen şey:
- yaygınlık değil,
- alışkanlık değil,
- hız değil,
sonuçların sürdürülebilirliği ve savunulabilirliğidir.
Kuyumculukta gerçek ustalık, çoğunluğa bakarak değil;
doğru soruyu sorabilerek ortaya çıkar.
Ve o soru şudur:
“Herkes böyle yapıyor olabilir… ama ben neden böyle yapıyorum?”
