Altın sektörü, uzun süre “öğren–uygula–sürdür” mantığıyla yürüdü. Bir kez doğru öğrenilen bilgi, yıllarca çalışırdı.
Bugün aynı düzen kırıldı.
Çünkü artık sorun, bilginin yanlış olması değil; bilginin çok hızlı eskiyor olması.
Altın sektöründe bilginin raf ömrü kısaldıysa, bu “daha az bilmek”ten değil; değişimin hızının, öğrenme hızını geçmesinden kaynaklanıyor.
Bilginin Raf Ömrü Ne Demektir?
Bilginin raf ömrü; bir bilginin aynı sonucu üretme süresidir.
Dün doğru olan bir refleksin bugün hâlâ doğru sonucu verip vermediği, bilginin raf ömrünü gösterir.
Raf ömrü kısaldığında şu cümle sıklaşır:
“Ben bunu hep böyle yapıyordum, artık sonuç tutmuyor.”
Değişen Şey Fiyat Değil, Karar Süresi
Altın piyasası hep dalgalandı. Bugün değişen, dalgalanmanın varlığı değil; karar penceresinin daralması.
Karar süresi kısaldıkça, eski bilgi daha hızlı “geç kalmış bilgi”ye dönüşür.
Bu da şunu doğurur: Geç kalan bilgi, yanlış bilgi gibi zarar yazdırır.
Ürün Davranışları Net Değil, Duruma Bağlı Hale Geldi
Eskiden birçok ürün için “genel kabul” vardı. Bugün aynı ayarda ve aynı gramda iki ürün, aynı sonucu vermeyebiliyor.
Bu durum, altının kendisinden değil; ürünün formundan, işçilik geri dönüşünden ve piyasanın o dönemdeki talep yönünden etkilenir.
Yani bilgi artık “tek doğru” olarak değil, “koşula bağlı doğru” olarak çalışıyor.
Koşul değişince, bilgi eskir.
Müşteri Profili Değişti, Bilgi Beklentisi Yükseldi
Bugünün müşterisi daha çok ekran görüyor, daha çok karşılaştırma yapıyor ve daha az “sözlü otorite”ye teslim oluyor.
Bu, sarrafı şuraya iter: Sadece doğru fiyat vermek değil, fiyatın gerekçesini net anlatmak.
Gerekçesi eski bilgiye dayanan fiyat, müşterinin gözünde hızla zayıflar.
Bilgi güncel değilse güven güncel kalmaz.
Teknoloji Görünürlüğü Artırdı, Hataları Sessizleştirdi
Bir dönem hatalar gözle fark edilirdi. Bugün bazı hatalar daha “profesyonel” görünebilir.
Bu nedenle tecrübe tek başına yetmez, ama teknoloji de tek başına çözmez.
Asıl ihtiyaç şudur: Teknolojiyi hangi durumda, ne için kullandığını bilmek.
Bu bilgi güncellenmezse, cihaz bile alışkanlığın parçasına dönüşür.
En Sessiz Neden: Alışkanlıkların Bilgi Sanılması
Raf ömrü kısalan bilgi çoğu zaman “eski bilgi” değildir. Çoğu zaman “bilgi sandığımız alışkanlık”tır.
Şu cümleler bunun en net göstergesidir:
“Bu ürün zaten gider.” “Bu ayar sorun çıkarmaz.” “Bu işçilik geri döner.”
Bu cümlelerin tehlikesi şudur: Soruyu öldürür.
Soru ölünce kontrol de ölür. Kontrol ölünce risk sessizleşir.
Peki Çözüm Ne?
Çözüm daha çok bilgi yığmak değildir. Çözüm, bilginin raf ömrünü yönetmektir.
Yani şunu bir disipline dönüştürmek: “Benim doğru sandığım şey hâlâ doğru mu?”
Bu soru, tecrübeyi zayıflatmaz. Tecrübeyi günceller.
Güncellenen tecrübe ise piyasada en az sürpriz üreten güçtür.
Altın sektöründe bilginin raf ömrü kısaldı çünkü piyasa daha hızlı, ürün davranışları daha koşullu, müşteri daha karşılaştırmacı ve riskler daha sessiz hale geldi.
Bu ortamda ayakta kalanlar, en çok bilenler değil; bildiğini düzenli olarak güncelleyenlerdir.
Bilgiye sahip olmakta değil, bilginin tazeliğini yönetmekte.
