Sarraf çoğu zaman riski büyük işlemlerde, olağan dışı taleplerde ya da “şüpheli” görünen durumlarda arar. Oysa pratikte en ciddi riskler; dikkat çekmeyen, alışıldık ve “sorunsuz” görünen anlarda birikir. Fark edilmemesinin nedeni, bu durumların rutinle, hızla ve güven duygusuyla örtülmesidir. Aşağıda sarrafın çoğu zaman fark etmeden riske girdiği temel alanları bulacaksınız.
1. Tanıdık Müşteri Rahatlığı
Uzun süredir çalışılan müşteriler, kontrol refleksini zayıflatır.
“Bunu o yapmaz”, “zaten biliyoruz” gibi düşünceler; kayıt, açıklama ve sınırları gevşetir. Risk burada niyetten değil; kontrolün devreden çıkmasından doğar.
2. Rutin İşlemleri Sorgulamamak
Her gün yapılan işlemler, en az kontrol edilenlerdir.
Aynı ürün, aynı süreç, aynı hız… Bu tekrar, hatayı görünmez kılar.
En pahalı hatalar çoğu zaman en tanıdık adımlarda yapılır.
3. Hız Baskısıyla Karar Almak
Piyasa hızlandığında “şimdi olmazsa geç kalırız” duygusu oluşur.
Bu duygu, kontrolü ve düşünmeyi lüks gibi gösterir.
Oysa hız arttıkça risk azalmaz; biçim değiştirir.
4. “Sonra Düzeltiriz” Düşüncesi
Altın ticaretinde birçok karar ilk anda kalıcı etki üretir.
“Sonra bakarız” denilen işlemler, çoğu zaman geri dönüş alanı bırakmaz.
Risk, tam da bu erteleme rahatlığında büyür.
5. Sözlü Anlaşmaya Aşırı Güven
Konuşulan ama kayda geçmeyen detaylar, zamanla farklı hatırlanır.
“Bunu söylemiştik” ile “ben öyle anlamadım” noktası çatışmanın başlangıcıdır.
Risk burada kötü niyetten değil; hafızaya güvenmekten doğar.
6. İşçilik ve Bozdurma Konularını Netleştirmemek
Ürün satılırken konuşulmayan detaylar, bozdurma anında sorun üretir.
Müşteri beklentisiyle piyasa gerçeği çatıştığında, risk ortaya çıkar.
Sorun ürünle değil; anlatılmayan bağlamla ilgilidir.
7. “Herkes Böyle Yapıyor” Refleksi
Yaygın uygulamalar sorgulanmadığında, savunulamaz alışkanlıklara dönüşür.
Bir uygulamanın sık yapılması, doğru olduğu anlamına gelmez.
Risk burada çoğunluğa yaslanmaktan doğar.
8. Bilgi Gürültüsüne Fazla Maruz Kalmak
Her yorum, her ekran, her söylenti karar sinyali değildir.
Bilgiyi ayıklayamamak, gereksiz işlem ve yanlış zamanlama üretir.
Risk, eksik bilgiden değil; fazla bilgiden kaynaklanır.
9. Tecrübeyi Mutlak Doğru Gibi Görmek
Tecrübe kıymetlidir; ama değişen koşullarda test edilmezse körleşir.
“Yıllardır böyle” söylemi, riskin en sessiz taşıyıcısıdır.
Risk burada bilgisizlikten değil; güncellenmeyen bilgiden doğar.
10. Küçük İstisnaları Normalleştirmek
Bir kerelik esnemeler zamanla standart haline gelir.
Her istisna, bir sonraki istisnayı kolaylaştırır.
Risk, büyük ihlallerde değil; küçük gevşemelerin birikiminde oluşur.
Sarrafın fark etmeden riske girdiği durumların ortak özelliği şudur:
Sessizdirler, tanıdıktırlar ve hemen sorun çıkarmazlar.
Risk çoğu zaman:
– büyük işlemlerde değil,
– kötü niyetli taleplerde değil,
– olağan dışı durumlarda değil;
alışkanlıklarda, hızda ve rahatlıkta birikir.
Altın mesleğinde ustalık, riski tamamen yok etmek değil;
riskin en sessiz göründüğü anları fark edebilme becerisidir.
Gerçek fark, tam da bu farkındalıkta ortaya çıkar.
