Bir sarrafın en büyük sermayesi vitrinde durmaz. Kasa bakiyesinde net olarak görülmez, stok listesinde ayrı bir kalem olarak yer almaz. Hatta çoğu zaman sahibi bile onun gerçek değerini ancak belirli anlarda fark eder. Çünkü bir sarrafın en büyük sermayesi para, altın ya da ürün değil; karar kalitesidir. Bu sermaye, her gün çalışır ama yalnızca kritik anlarda görünür hale gelir.
Bu sermaye ilk kez, işlerin yolunda gitmediği anlarda ortaya çıkar. Piyasa hızlandığında, fiyatlar dalgalandığında, belirsizlik arttığında… Herkesin acele ettiği, reflekslerin öne çıktığı bu anlarda bazı sarraflar durur, bağlam kurar ve ölçülü hareket eder. İşte tam o noktada görünür olan şey; sahip olunan altın miktarı değil, soğukkanlılıkla alınan kararların tutarlılığıdır.
Bir sarrafın en büyük sermayesi, “hayır” diyebildiği anlarda görünür olur. Her talep karşılanabilir gibi göründüğünde, her işlem kısa vadede kazanç vaat ettiğinde… Buna rağmen yanlış zamanlamaya, yüksek riske ya da açıklanamayacak bir işleme girmemek; en pahalı ama en güçlü kararlardan biridir. Çünkü bu “hayır”, o an görünmez; ama mesleğin geleceğini sessizce korur.
Bu sermaye, hata sonrası davranışta da kendini gösterir. Hata kaçınılmazdır; ancak hatayı inkâr etmekle analiz etmek arasında büyük fark vardır. Hatasını saklamayan, gerekçesini sorgulayan ve tekrarını önleyecek refleksi kuran sarraf; en büyük sermayesini kullanıyordur. Bu noktada sermaye, kaybı telafi etmekten çok aynı kaybın yeniden oluşmasını engelleyebilme gücüdür.
Bir sarrafın gerçek sermayesi, hız baskısı altındaki duruşunda görünür olur. Piyasa hızlandıkça, bilgi yoğunlaştıkça, karar alanı daraldıkça… Çoğu kişi daha hızlı olmayı ustalık sanır. Oysa usta, hızlandığı kadar durabilendir. Doğru yerde yavaşlayabilmek, en pahalı yetkinliktir. Bu yetkinlik, kriz anında görünür hale gelir.
Bu sermaye, kayıt ve açıklama disiplininde de açığa çıkar. Bir işlem sorulduğunda, nedenleriyle birlikte anlatılabiliyorsa; süreç geriye doğru izlenebiliyorsa; karar savunmaya değil açıklamaya dayanıyorsa… İşte o zaman sarrafın en büyük sermayesinin güven olduğu anlaşılır. Güven, sözle değil; tutarlı süreçle görünür olur.
Bir başka kritik an, tecrübenin sınandığı anlardır. Geçmişte işe yarayan refleksler bugün risk üretmeye başladığında, bazıları aynı yolu savunur; bazıları durup test eder. Tecrübesini mutlak doğru değil, güncellenmesi gereken bir referans olarak görebilen sarraf; görünmeyen ama çok güçlü bir sermayeye sahiptir. Bu sermaye, değişim anında kendini ele verir.
Son olarak bir sarrafın en büyük sermayesi, mesleği yarına taşıyabildiği anlarda görünür hale gelir. Bugünü kurtaran ama yarını zorlayan kararlar çoktur. Buna karşılık az kazandıran ama mesleği sağlamlaştıran kararlar sessizdir. İşte o sessizlikte, gerçek sermaye çalışır. İtibar, öngörülebilirlik ve düşük sürpriz; bu sermayenin çıktılarıdır.
Özetle bir sarrafın en büyük sermayesi;
– kriz anında durabildiğinde,
– yanlış zamana “hayır” diyebildiğinde,
– hatadan öğrenebildiğinde,
– hız baskısını yönetebildiğinde,
– kararını açıklayabildiğinde,
– tecrübesini test edebildiğinde,
– mesleği yarına taşıyabildiğinde
görünür hale gelir.
Bu sermaye vitrine konmaz, reklâmı yapılmaz. Ama işler zorlaştığında, belirsizlik arttığında ve kararların bedeli yükseldiğinde sessizce konuşur. Altın mesleğinde gerçek fark, tam da bu anlarda ortaya çıkar.
