Kuyumculukta hatalı hesap çoğu zaman kasada fark edilmez. Çünkü yanlış, genellikle son adımda değil; ilk varsayımda başlar.
Gram doğru olabilir, ayar doğru çıkabilir, fiyat güncel olabilir. Ama buna rağmen sonuç tatmin etmiyorsa, sorun hesapta değil; hesabın kurulduğu zemindedir.
Bu yazıda, kuyumculukta hatalı hesabın hangi aşamada başladığını ve bu hatanın neden çoğu zaman geç fark edildiğini ele alıyoruz.
Hata Tartımda Değil, Tartımı Nasıl Okuduğunda Başlar
Tartı çoğu zaman suçlanan ilk araçtır. Oysa sorun genellikle tartının gösterdiği rakamda değil, o rakamın nasıl yorumlandığındadır.
En yaygın hatalar:
- net–brüt ayrımının yapılmaması,
- taş, kilit ve aksesuarın hesaba katılması,
- miligram hassasiyetinin “önemsiz” görülmesi.
Tartı doğru ölçse bile, yanlış okuma hatalı hesabı başlatır.
Ayar Biliniyor Ama Anlaşılmıyor
Ayar çoğu zaman rakam olarak bilinir, ama anlamı eksik okunur.
Şu varsayım çok yaygındır:
“Ayarı yüksekse sorun yoktur.”
Oysa ayar;
- formdan,
- piyasadan,
- likiditeden
bağımsız okunamaz.
Yanlış bağlamda doğru ayar, yanlış sonuç üretir.
İşçilik: Hesaba Girerken, Hesaptan Çıkarken
Hatalı hesabın en sık başladığı noktalardan biri işçiliktir.
Alımda işçilik “doğal” kabul edilir. Satımda ise çoğu zaman yok sayılır.
Bu iki an arasındaki fark hesaba yazılmadığında, zarar “piyasa”ya atfedilir.
Oysa zarar, baştan bilinmeyen bir maliyettir.
Form Değişimi Görmezden Gelinir
Altın alırken ürün olarak görülür. Satarken metal olarak değerlendirilir.
Bu geçiş hesaba katılmadığında şu cümle kurulur:
“Aynı altın ama neden daha düşük?”
Hatalı hesap burada başlar. Çünkü aynı altın değildir; aynı rolde değildir.
Referans Fiyat Yanılgısı
Günlük altın fiyatı çoğu zaman nihai sonuç gibi görülür.
Oysa referans fiyat:
- ölçümün yerine geçmez,
- işçiliği telafi etmez,
- likiditeyi garanti etmez.
Referans fiyatı hesap zeminine koymak, hesabı kırılgan hâle getirir.
En Sessiz Hata: Varsayım
Kuyumculukta en pahalı hatalar, hesap hataları değildir.
Varsayım hatalarıdır.
– “Bu işçilik geri gelir.”
– “Bu ürün her yerde bozulur.”
– “Bu ayar zaten güvenlidir.”
Bu cümleler yazıya dökülmediği sürece fark edilmez. Ama hesap, bu varsayımların üzerine kurulur.
Sarraf Gözüyle Kontrol Listesi
Sarraf, hesabı yapmadan önce şu soruları sorar:
- Bu altın tam olarak nedir?
- Hangi rolde değerlendiriyorum?
- İşçilik bana geri dönecek mi?
- Likidite varsayım mı, gerçek mi?
- Bu hesap hangi durumda bozulur?
Bu soruların cevabı net değilse, hesap ne kadar düzgün görünürse görünsün risklidir.
Hatalı Hesap Neden Geç Fark Edilir?
Çünkü sonuç:
- tek işlemde değil,
- zamanla,
- alışkanlıkla
ortaya çıkar.
Bu yüzden çoğu kayıp “aniden” yaşanmış gibi hissedilir. Oysa hata çok daha önce yapılmıştır.
Kuyumculukta hatalı hesap kasada değil, niyette ve varsayımda başlar.
Gram yanlış olmayabilir. Ayar doğru çıkabilir. Fiyat güncel olabilir.
Ama hesap, yanlış sorular üzerine kurulmuşsa sonuç kaçınılmazdır.
Sessiz güç, net etki tam da burada başlar: hesabı yapmadan önce, hesabın neye dayandığını sorgulamak.
